การค้าเริ่ม พ.ศ. 2147 · ที่ดินพระราชทาน พ.ศ. 2177
บ้านฮอลันดา (สถานีการค้าดัตช์ VOC)
บนช่วงใต้ของแม่น้ำเจ้าพระยา ริมฝั่งเดียวกับหมู่บ้านญี่ปุ่นและอยู่ติดกัน ท่านจะเห็นอาคารพิพิธภัณฑ์สไตล์ดัตช์สีขาวสง่างาม ตั้งอยู่เหนือรากฐานอิฐเก่าของอาคารการค้าเดิม ที่นี่คือที่ตั้งของสถานีการค้าบริษัทอินเดียตะวันออกของดัตช์ (VOC) ซึ่งได้รับที่ดินริมน้ำเป็นรางวัลในปี พ.ศ. 2177 และสร้างเป็นตึกอิฐสองชั้นแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2179 โดดเด่นท่ามกลางเรือนไม้จนชาวสยามเรียกขานว่า 'ตึกแดง' ว่ากันว่าเป็นชุมชนชาวต่างชาติที่งดงามที่สุดในราชอาณาจักร ก่อนถูกทำลายลงเมื่อกรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่าในปี พ.ศ. 2310 มองรากฐานอิฐเตี้ย ๆ ริมน้ำแล้วนึกถึงยุคที่การค้าหนังกวางและไม้ฝางเชื่อมสยามเข้ากับนางาซากิและอัมสเตอร์ดัม
บริษัทอินเดียตะวันออกของดัตช์ (VOC) ในกรุงศรีอยุธยา
พ่อค้าชาวดัตช์ในนามบริษัทอินเดียตะวันออก (VOC) เดินทางเข้ามาถึงกรุงศรีอยุธยาตั้งแต่ราว พ.ศ. 2147 (ค.ศ. 1604) และได้รับพระบรมราชานุญาตให้ตั้งสถานีการค้าแห่งแรกในราชธานีเมื่อราว พ.ศ. 2151 ในรัชสมัยสมเด็จพระเอกาทศรถ ครั้งนั้นสยามเป็นชุมทางการค้าที่คึกคักที่สุดแห่งหนึ่งของภูมิภาค และชาวดัตช์ก็ค่อย ๆ กลายเป็นพ่อค้าตะวันตกที่มีบทบาทมากที่สุด
ต่อมาใน พ.ศ. 2177 (ค.ศ. 1634) รัชสมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง ราชสำนักได้พระราชทานที่ดินริมฝั่งแม่น้ำให้บริษัทฯ สร้างสถานีการค้าถาวร อาคารก่ออิฐสองชั้นแบบยุโรปแล้วเสร็จราวเดือนเมษายน พ.ศ. 2179 (ค.ศ. 1636) โดดเด่นสง่างามท่ามกลางเรือนไม้ของชาวเมือง จนชาวสยามเรียกขานว่า "ตึกแดง" นับเป็นหมู่อาคารของชาวต่างชาติที่งดงามที่สุดแห่งหนึ่งในกรุงศรีอยุธยา
สินค้าและเส้นทางการค้าสามเส้า
สินค้าออกสำคัญที่ผ่านมือชาวดัตช์บนฝั่งนี้ ได้แก่ หนังกวางและหนังปลากระเบน ฝางซึ่งให้สีย้อมแดงตามธรรมชาติ ดีบุก งาช้าง ไม้กฤษณาหอม และของป่าอีกหลายอย่าง หนังกวางจำนวนมหาศาลถูกลำเลียงลงเรือเพื่อส่งไปยังตลาดญี่ปุ่นที่มีความต้องการสูง
การค้าของ VOC ดำเนินเป็นวงสามเส้า คือนำเงินตราญี่ปุ่นไปซื้อผ้าจากอินเดีย นำผ้ามาขายที่กรุงศรีอยุธยาแลกกับหนังกวาง ฝาง และของพื้นเมือง แล้วนำสินค้าสยามไปขายที่เมืองนางาซากิเพื่อได้เงินกลับมาอีกครั้ง ด้วยกำไรและกำลังเรือที่มี ชาวดัตช์จึงมีบทบาทและอิทธิพลไม่น้อยในราชสำนักสยาม แม้ความสัมพันธ์จะผันผวนตามยุคสมัย
ฟัน ฟลีต การล่มสลาย พ.ศ. 2310 และบ้านฮอลันดาในวันนี้
เยเรมียส ฟัน ฟลีต (Jeremias van Vliet) ผู้จัดการสถานีการค้าแห่งนี้ในช่วง พ.ศ. 2176–2185 (ค.ศ. 1633–1642) มิได้เป็นเพียงพ่อค้า หากยังบันทึกเรื่องราวของสยามไว้อย่างละเอียด งานพงศาวดารกษัตริย์สยามของเขานับเป็นบันทึกที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่หลงเหลืออยู่ และยังคงถูกใช้เป็นหลักฐานชั้นต้นของนักประวัติศาสตร์จนถึงทุกวันนี้
เมื่อกรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่าใน พ.ศ. 2310 (ค.ศ. 1767) ตึกแดงก็ถูกทำลายลงพร้อมกับราชธานี เหลือเพียงแนวอิฐเก่าใต้ดิน ต่อมารัฐบาลไทยและเนเธอร์แลนด์ได้ร่วมกันจัดสร้างศูนย์ข้อมูล "บ้านฮอลันดา" ขึ้นบนรากฐานที่ขุดค้นพบ อาคารสีขาวหลังงามซึ่งเปิดใน พ.ศ. 2556 (ค.ศ. 2013) นี้ บอกเล่าเรื่องราวสี่ร้อยปีของสัมพันธไมตรีไทย–ดัตช์เหนือผืนดินการค้าเดิม
มองจากลำน้ำ
เมื่อเรือแล่นลงมาทางใต้ของเกาะเมือง สู่ช่วงที่แม่น้ำเจ้าพระยาโค้งกว้าง ผู้โดยสารจะเห็นอาคารสีขาวสง่างามแบบดัตช์ตั้งอยู่บนฝั่งตะวันออก เหนือแนวอิฐเก่าเตี้ย ๆ ริมตลิ่ง นั่นคือบ้านฮอลันดา ซึ่งอยู่ฝั่งเดียวกันและเคียงข้างกับหมู่บ้านญี่ปุ่นพอดี
แสงยามบ่ายคล้อยจับผนังขาวให้อบอุ่นเป็นพิเศษ ตัดกับสีน้ำและแมกไม้เขียวขจีสองฝั่ง เป็นภาพที่ชวนให้นึกถึงยุคที่เรือสำเภาและเรือใบดัตช์เคยทอดสมออยู่ตรงหน้านี้ เพียงมองจากดาดฟ้าเรือ ก็สัมผัสได้ถึงชุมทางการค้านานาชาติที่กรุงศรีอยุธยาเคยเป็น
รู้ไหมว่า
ผู้จัดการสถานีการค้า เยเรเมียส ฟาน ฟลีต (พ.ศ. 2176–2185) เขียนพงศาวดารกษัตริย์สยามที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่หลงเหลืออยู่ ซึ่งยังใช้เป็นหลักฐานชั้นต้นจนถึงทุกวันนี้
คำถามที่พบบ่อย
บ้านฮอลันดาคืออะไร?+
บ้านฮอลันดาเป็นศูนย์ข้อมูลและพิพิธภัณฑ์ว่าด้วยประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ไทย–ดัตช์ สร้างขึ้นบนรากฐานที่ขุดค้นพบของสถานีการค้าบริษัทอินเดียตะวันออกของดัตช์ (VOC) ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาทางใต้ของเกาะเมืองอยุธยา เปิดให้เข้าชมเมื่อ พ.ศ. 2556
ทำไมชาวสยามจึงเรียกอาคารดัตช์นี้ว่า "ตึกแดง"?+
เพราะเป็นอาคารก่ออิฐสองชั้นแบบยุโรปที่แล้วเสร็จราว พ.ศ. 2179 (ค.ศ. 1636) ดูโดดเด่นสง่างามท่ามกลางเรือนไม้ของชาวเมือง ชาวสยามจึงเรียกขานตามลักษณะเด่นว่า "ตึกแดง"
เยเรมียส ฟัน ฟลีต สำคัญอย่างไร?+
ฟัน ฟลีต เป็นผู้จัดการสถานีการค้าแห่งนี้ในช่วง พ.ศ. 2176–2185 และได้เขียนพงศาวดารกษัตริย์สยามซึ่งเป็นบันทึกที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่หลงเหลืออยู่ นักประวัติศาสตร์ยังคงใช้เป็นหลักฐานชั้นต้นเกี่ยวกับกรุงศรีอยุธยาจนถึงปัจจุบัน
ล่องเรือชมบ้านฮอลันดาได้หรือไม่?+
ได้ บ้านฮอลันดาตั้งอยู่ริมฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา ฝั่งเดียวกับหมู่บ้านญี่ปุ่น มองเห็นได้ชัดจากลำน้ำ และเป็นหนึ่งในจุดชมของเส้นทางล่องเรือรอบเกาะเมืองของ Mercury Cruise
© Paakpoomnoywat, Wikimedia Commons (CC BY-SA)