เจดีย์ศรีสุริโยทัย

วีรกรรมของสมเด็จพระสุริโยทัย ยุทธหัตถีที่ทุ่งภูเขาทอง

พงศาวดารเล่าว่า ในปี พ.ศ. 2091 เพียงไม่กี่เดือนหลังสมเด็จพระมหาจักรพรรดิเสด็จขึ้นครองราชย์ พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้แห่งหงสาวดีทรงยกทัพเข้าตีกรุงศรีอยุธยา กองทัพพม่าแบ่งออกเป็นหลายทัพรุกเข้ามาจนตั้งค่ายอยู่เหนือพระนคร เมื่อสมเด็จพระมหาจักรพรรดิเสด็จออกไปตรวจกำลังข้าศึก สมเด็จพระสุริโยทัย พระอัครมเหสี ทรงปลอมพระองค์ในเครื่องทรงอย่างพระมหาอุปราช ทรงช้างพระที่นั่งตามเสด็จออกสู่สนามรบด้วย

ครั้นเกิดการปะทะ ช้างทรงของสมเด็จพระมหาจักรพรรดิเสียทีหันหลังหนี พระเจ้าแปรทรงไสช้างตามมาอย่างกระชั้นชิด สมเด็จพระสุริโยทัยจึงทรงไสช้างเข้าขวางกั้นไว้เพื่อป้องกันพระสวามี พระเจ้าแปรทรงฟันด้วยพระแสงของ้าวต้องพระอังสาขาดถึงราวพระถัน สิ้นพระชนม์บนคอช้างพร้อมด้วยพระราชธิดา พระบรมดิลก ตำนานเล่าว่าพระเจ้าแปรมิได้ทรงทราบว่าทรงต่อสู้กับสตรี จนกระทั่งเมื่อหมวกเกราะหลุด เผยให้เห็นพระเกศายาวสยาย

เจดีย์แห่งความทรงจำ วัดสวนหลวงสบสวรรค์

เมื่อสงครามสงบลง สมเด็จพระมหาจักรพรรดิโปรดให้ถวายพระเพลิงพระศพสมเด็จพระสุริโยทัย ณ สวนหลวงริมแม่น้ำ แล้วทรงสถาปนาพระเจดีย์ขึ้นตรงตำแหน่งที่ถวายพระเพลิง อุทิศพื้นที่เป็นพระอารามนามว่า วัดสวนหลวงสบสวรรค์ เพื่อเป็นอนุสรณ์แห่งความจงรักภักดีและการเสียสละของพระอัครมเหสี

องค์พระเจดีย์เป็นทรงระฆังยอดสูงเพรียว ฐานย่อมุมไม้สิบสองอันเป็นระเบียบงดงามตามแบบอย่างศิลปะอยุธยา เมื่อปี พ.ศ. 2533 กรมศิลปากรได้ดำเนินการบูรณะและพบโบราณวัตถุล้ำค่าภายในองค์เจดีย์ อาทิ เจดีย์จำลองทำจากแก้วผลึก ผอบทองคำ อัญมณี และพระพุทธรูปแก้ว ซึ่งปัจจุบันจัดแสดงและเก็บรักษาไว้ ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา

มรดกแห่งวีรสตรี จากภาพยนตร์ถึงพระเจดีย์วัดโพธิ์

สมเด็จพระสุริโยทัยทรงได้รับการยกย่องเป็นวีรสตรีของชาติสืบมา ในปี พ.ศ. 2535 มีการสร้างพระราชานุสาวรีย์และสวนอนุสรณ์ ณ ทุ่งมะขามหย่อง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา และในปี พ.ศ. 2544 หม่อมเจ้าชาตรีเฉลิม ยุคล ทรงกำกับภาพยนตร์เรื่อง สุริโยไท ถ่ายทอดเรื่องราวการเสียสละของพระองค์สู่ผู้ชมยุคปัจจุบัน

ความงามของพระเจดีย์องค์นี้ยังส่งอิทธิพลข้ามยุคสมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ทรงพอพระราชหฤทัยในรูปทรงขององค์เจดีย์เป็นอย่างยิ่ง จึงทรงถ่ายแบบไปสร้างเป็นพระเจดีย์ประจำรัชกาลของพระองค์ ณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) กรุงเทพมหานคร สืบทอดสัณฐานของอนุสรณ์แห่งอยุธยาให้คงอยู่ในพระนคร

มองจากสายน้ำ ยอดทองโดดเดี่ยวเหนือฝั่งตะวันตก

เมื่อเรือแล่นเลียบเกาะเมืองอยุธยามาทางทิศตะวันตก ใกล้บริเวณที่แม่น้ำเจ้าพระยาบรรจบกับคลองเมือง (แม่น้ำลพบุรีเดิม) ผู้โดยสารจะแลเห็นยอดเจดีย์สีทองอ่อนผุดเด่นขึ้นเหนือแนวไม้ริมฝั่ง โดดเดี่ยวและสงบนิ่ง เป็นหมุดหมายริมน้ำที่นำสายตาไปสู่ตำแหน่งอันเป็นที่ถวายพระเพลิงพระอัครมเหสีเมื่อเกือบห้าศตวรรษก่อน

ช่วงเวลางดงามที่สุดคือยามเช้าตรู่และยามเย็นใกล้อาทิตย์อัสดง เมื่อแสงทองนวลจับองค์เจดีย์ให้เรืองรองตัดกับท้องฟ้า เงาสะท้อนทอดยาวลงบนผิวน้ำ ผู้โดยสารบนเรือสำราญเมอร์คิวรีจะได้ชมทัศนียภาพนี้อย่างสงบเรียบง่าย ระลึกถึงเรื่องราวแห่งความกล้าหาญที่ผูกพันกับยอดเจดีย์เพียงองค์เดียวนี้

คำถามที่พบบ่อย