วัดพนัญเชิงวรวิหาร

หลวงพ่อโต พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมือง

หัวใจของวัดพนัญเชิงคือ “หลวงพ่อโต” หรือพระพุทธไตรรัตนนายก พระพุทธรูปปูนปั้นปางมารวิชัยขนาดมหึมา สูงราว 19 เมตร หน้าตักกว้างราว 14 เมตร ก่อด้วยอิฐถือปูนแล้วลงรักปิดทองทั้งองค์ ประดิษฐานเต็มพระวิหารจนแทบจรดเพดาน นับเป็นพระพุทธรูปนั่งที่ใหญ่และเก่าแก่ที่สุดองค์หนึ่งของแผ่นดินไทย ชาวเรือแต่โบราณถือเป็นพระคุ้มครองการเดินทางทางน้ำ จึงนิยมมากราบไหว้ขอพรก่อนออกเรือ

มีตำนานเล่าขานว่า ก่อนกรุงศรีอยุธยาจะเสียแก่พม่าใน พ.ศ. 2310 องค์พระได้หลั่งน้ำพระเนตรไหลลงมาจนถึงพระนาภี ราวกับร่ำไห้ต่อชะตากรรมของราชธานี ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 โปรดให้บูรณะครั้งใหญ่เมื่อ พ.ศ. 2397 และพระราชทานนามอย่างเป็นทางการว่า “พระพุทธไตรรัตนนายก”

ตำนานเจ้าแม่สร้อยดอกหมาก และที่มาของชื่อ

ชื่อ “พนัญเชิง” มีเรื่องเล่าคู่กันมาสองสาย สายหนึ่งผูกกับตำนานความรักอันเศร้าของเจ้าแม่สร้อยดอกหมาก เล่ากันว่าฮ่องเต้จีนได้ประทานพระราชธิดาให้อภิเษกกับพระเจ้าสายน้ำผึ้งแห่งอยุธยา แต่เมื่อเรือมาถึง พระองค์กลับมิได้เสด็จลงมารับด้วยพระองค์เอง เจ้าหญิงน้อยพระทัยจนกลั้นพระทัยสิ้นพระชนม์ ณ ริมฝั่งแห่งนี้ พระเจ้าสายน้ำผึ้งจึงโปรดให้สร้างศาลอุทิศไว้ และเชื่อกันว่าเป็นที่มาของชื่อวัดในเวลาต่อมา

อีกสายหนึ่งอธิบายตามรากศัพท์เขมร ว่า “พนัง” แปลว่าขัดหรือไขว้ และ “เชิง” แปลว่าเท้า รวมกันหมายถึงพระพุทธรูปประทับนั่งขัดสมาธิ ทุกวันนี้ศาลเจ้าแม่สร้อยดอกหมากภายในวัดยังเป็นที่นิยมของผู้มาขอพรเรื่องความรักและหน้าที่การงาน

ศรัทธาไทย-จีน และการมาเยือนของกองเรือหมิง

วัดพนัญเชิงเป็นภาพสะท้อนศรัทธาไทย-จีนที่หยั่งรากลึกริมแม่น้ำสายนี้มากว่าเจ็ดศตวรรษ ชาวไทยเชื้อสายจีนเรียกหลวงพ่อโตด้วยความเคารพว่า “ซำปอกง” ชื่อเดียวกับที่ใช้เรียกเจิ้งเหอ แม่ทัพเรือราชวงศ์หมิง ศาลเจ้าจีนสีแดงทอง โคมไฟ และธูปควันหลนจึงตั้งเคียงคู่สถาปัตยกรรมไทยอย่างกลมกลืน

พงศาวดารบันทึกว่าเมื่อ พ.ศ. 1950 กองเรือมหาสมบัติของราชวงศ์หมิงในการเดินเรือครั้งที่สองได้แวะเยือนกรุงศรีอยุธยา และมีการถวายเครื่องสักการะแก่วัดในพระราชพิธีที่ราชสำนักสยามร่วมด้วย (นักประวัติศาสตร์บางท่านเห็นว่าผู้มาเยือนน่าจะเป็นคณะนายทหารของเจิ้งเหอมากกว่าตัวแม่ทัพเอง) ด้วยเหตุนี้ผู้แสวงบุญชาวจีนจากทั่วโลกจึงยังเดินทางมากราบไหว้ที่นี่ไม่ขาดสาย

มองจากสายน้ำ — สิ่งที่จะได้เห็นจากเรือ

จากบนเรือ วัดพนัญเชิงคือหมุดหมายสำคัญที่มุมตะวันออกเฉียงใต้ของเกาะเมือง ตรงจุดที่แม่น้ำป่าสักไหลมาบรรจบกับเจ้าพระยา มองหาพระวิหารสีขาวหลังสูงและหลังคาซ้อนชั้นปิดทองที่ผุดเด่นเหนือแนวไม้ริมน้ำ กับหมู่ศาลเจ้าจีนสีแดงทองที่เรียงรายอยู่ริมตลิ่ง

ช่วงเวลาที่งดงามที่สุดคือยามบ่ายคล้อยถึงเย็น เมื่อแสงทองอาบหลังคาวิหารและสะท้อนผิวน้ำ หากมาในเทศกาลตรุษจีนหรือวันไหว้สำคัญ จะได้เห็นเรือและผู้คนคับคั่งเป็นพิเศษ บรรยากาศศรัทธาที่มีชีวิตชีวานี้ต่างจากวัดร้างอันเงียบสงบแห่งอื่นรอบเกาะเมืองอย่างสิ้นเชิง

คำถามที่พบบ่อย